14 November 2025 | State House.
Madanm Speaker, Bann Manm Onorab, minis, tou protokol observed
Ozordi mon debout devan zot koman Prezidan Repiblik Sesel. Me mon osi debout devan zot koman en ansyen Speaker Lasanble Nasyonal—en pozisyon ki mon’n deservi pandan 10 avek respe, en pozisyon ki mon konpran son lenportans fondamantal dan nou demokrasi.
Ansanm ozordi, nou konmans en nouvo sapit dan listwar nou pei, en sapit ki pou baze lo linite, transparans, dinniyte, osi byen ki amelyor standar lavi nou pep. An dotmo, en transformasyon pou asir en meyer lavenir nou pep.
Ranforsi rol Lasanble Nasyonal
Mon konn byen e respe rol Lasanble Nasyonal dan gouvernans nou pei: son rol oversight, rann kont, transparans, ek balans pouvwar osi byen ki edik nou pep lo zot devwar sivik e zot dwa fondamontal.
Lasanble an premye lie I bezwen en lekzamp pou nou pep, sirpou pou nou zanfan e zenn.
Panda lespas 5 an Lepep Seselwa in montre ki zot swiv nou perfomans e konpetans de tre pros e ki roten Moris I finalman reste dan zot lanmen. Lepep ki siprenm.
Mon remersye zot dabor pou aprouv tou bann nominasyon ministeryel ki mon ti propoz avek zot. Depi ki bann minis ti sermante zedi le 6 Novanm, monn ganny mwan en Konsey Minis pou ed mwan enplimant progranm mon gouvernman.
Mon gouvernman pou asire ki Lasanble i ganny sa lespas finansyel ek lenstitisyonnel ki i bezwen pour fer son travay byen e libreman.
O fet plis ki 10 an pase, mwan ek madanm Klerk, ki ozordi i madanm Speaker, nou ti travay lo en lalwa apele the Administration of Parliament Act ki zisteman ti annan konman bi pou donn lotonomi finansyel e administratif lasanble Nasyonal.
Ozordi, mon pe demann madanm Speaker ek lasanble pou anvoy sa bill opli posib kot mon lofis pou mon aprouve.
Anlir ek nou deklarasyon ki nou pou fer lofis Speaker vinn endepandan, nou pou byento table en amandman konstitisyonal pou rod sipor bipartisan pou ki anfen nou kapab ganny en Speaker ki pa afilye ek okenn parti politik oswa ki bezwen antre lo tiket en parti politik pou li kapan vinn en Speaker. Konmsa i kapab fer son travay avek lenparsyalite.
Sa reform pou form parti en group amannman konstitisyonnel ki mon gouvernman pou anmenn devan sa Lasanble pour diskisyon ek konsansis.
Konman parti sa reform, nou pou revwar formil reprezantasyon proporsyonel pou sorti 10% pou vinn 5% pou donn bann pti parti en sans pou antre pli fasilman dan Lasanble Nasyonal.
Bipartisanship lo bann reform konstitisyonnel
Vi ki nou napa 2/3 dan lasanble nasyonal, nou pou rod lagreman bi-partisan pou retir 10enm lamannman konstititional ki donn larme pouvwar lapolis, larme fodret zanmen ganny servi kont sivilyan eksepte dan lestans en leta dirzans.
Nou pou osi rod sipor bipartisan pou aboli sa 30 zour tranzisyon apre ki rezilta eleksyon in anonse. Son premye lesy pou fer li apre eleksyon 2025 in anmenn avek li tro boku problenm pou sa nouvo administrasyon.
Nou Kontra Sosyal: Premye 100 Zour
Mon fyer pou anonse ki nou Kontra Sosyal avek lepep Seselwa pour sa Premye 100 Zour pa ti zis en slogan me komitman nou parti.
Pandan sa twa zour meeting cabinet ki noun annan sa smenn, apre konsiltasyon avek Minister Finans ek lezot lazans gouvernman, mon gouvernman in pran sa bann mezir swivan.
Nou lalit kont drog pou entansifye pou redwir demann me osi osi pou konbat traviker. Tou dernyenman mon fer kler ki nouvo polisi i pou search and destroy, savedir destriksyon bato ek son kargeson lo lanmer.
Bann konmisyon pou osi ganny etablir pou fer lanket dan travisory, leksplosyon CCCL, rayor dan prizon parmi lezot ankor.
Lapolis in ganny demande pou reouver lanket dan lensidan deter lekor Takamaka la ki noun idantifye 2 sispe.
Rekonnet, Valoriz, e Ankouraz Nou Travayer Sekter Piblik
Mon bann frer ek ser Seselwa, parey mon toultan dir zot, mon parti se en parti travayist e dwa travayer i pou nou sakre.
Serten parmi nou bann pli gran lafors dan pei se nou bann travayer servis piblik. Gouvernman I anploy apepre 11 mil dimoun dan sa sekter. Mon Gouvernman i rekonnet zot sakrifis, zot devouman e zot kontribisyon pour fer en diferans dan lavi nou pep.
Depi 2021 plizyer benefis ki zot ti pe resevwar tin ganny mete lo “standby”. Ozordi mon vin devan zot pou donn zot lespwar e pou rekonnet zot devouman, ranforsi moral travay, e ankouraz en servis piblik ki baze lo merit, stabilite, e lazistis.
Travayer sekter piblik noun ekout zot, nou tann zot; mon annan plezir pou anons sa bann mezir swivan:
Long Servis Alawenns
Premyerman, apartir le premye Desanm 2025, nou pou re-entrodwir long servis alawenns, sa pou osi aplikab pou bann lantrepriz piblik. Sa mezir i montre ki Gouvernman i krwar dan zot e pe ankouraz zot pou reste dan servis piblik.
Mon lans en lapel avek tou travayer, pou kontinyen travay dir pou donn en pli bon servis nou pep; an prensip letan ou annan plis leksperyans ou sipoze pe demontre plis matirite e konnesans dan lafason ki ou delivre e mon pe kont lo zot pou prouv sa avek lepep Seselwa.
Ma pran sa loportinite pou demann tou travayer piblik pou aksepte swa sa pep pou met an plas en nouvo governman, e ki zot lwayote alors i dwatet anver sa gouvernman.
Mon le fer tou dimounm rapel ki mon ladministrasyon pa pou toler okenn lese fer, pares, mank respe, mank disiplin e sabotaz.
Trezyenm Mwan Saler
Dezyenmman, tou travayer dan servis piblik pou resevwar en trezyenm mwan saler plen an zanvye 2026 e sa i osi aplikab pour bann travayer dan bann lantrepriz piblik ki abitye ganny li dan son lannen aktyel. Sa trezyenm mwan pou ganny peye 100 poursan san okenn kondisyon performans.
Les mon elabore. Nou parti i mentenir ki 13enm mwan saler i en dwa travayer akoz pandan tro boku letan travayerr i travay 2,3 zour ekstra, eksepte pou Fevrier, pou nanryen.
Pou nou konman en parti nou avangard e progresist, sa i pirman eksplwatasyon nou ban bann travaver. Ler nou azout tou sa bann zour ansanm i fer ekzakteman 13enm mwan.
Pou ki sa pa vinn en fardo lo bann pti biznes, mon gouvernman pou met dekote 5 milyon rupi pou soutenir zot.
Nou anvi ki sak travayer i santi li apresye, san pelafreyer, san konfizyon.
Nou pe osi fer li kler: en sistenm performans dan servis piblik pou kontinyen. I en zouti enportan pour mezir travay endividyel, asire ki lobzektif lorganizasyon i ganny realize, e pou servi pour promosyon ek devlopman karyer. Me nonpa konman en baz pour pey trezyenm mwan saler. Ki 13enm saler i en bonus ki bezwen ganny appraise i en konsept neoliberal kapitalist ki mon gouvernman i rezete.
Mon Gouvernman pou kontinyen respekte son lobligasyon pour pey trezyenm mwan saler travayer IOT, parey ti ganny pratike dan lepase avan sanzman 2020.
Lamannman neseser dan lalwa lanplwa ki pou fer sa posib pou ganny propoze devan Lasanble Nasyonal tre byento.
Bann travayer ki lo kontra me kin aret ganny gratite pou osi ganny 13enm mwan saler sa lannen ziskan ler gratite i ganny reetablir.
Peyman Gratwite
Pou plizyer lannen, gratwite pou bann travayer ki lo servis kontinyel pann ganny revize, apartir zanvye 2026 peyman gratwite pou konm swivan;
Bann Travayer ki zot peyman gratwite I lo bann skim spesyal tel ki bann ansenyan, ners, bann travayer ki lo kontra sekter piblik, en legzersis I deza an mars e bann revizyon neseser ki ava ganny anonse pandan prezantasyon bidze 2026.
‘One Off’ Alawenns pour bann etidyan sorti Pralen e La Dig
Gouvernman pe entrodwir en ‘one off’ alawenns pour tou bann etidyan sant profesyonnel ki pe vin etidye lo Mae sorti Pralen ek La Dig avek en montan SR 2,000. Sa sonm pou ed sa etidyan avek bann kou deplasman e ed li pou etablir li lo Mae. Sa sonm I pou tou etidyan ki pou konmans zot letid a parti lannen 2026.
Re-entrodiksyon ‘Unemployment Relief Scheme’
Gouvernman pou re-entrodwir ‘Unemployment Relief Scheme’ apartir Zanvye 2026. Dapre dernyen statistik pibliye par Biro Nasyonal Statistik pour dezyenm kar an 2025, to somaz i 9 poursan dan group lazenes nou popilasyon aze 15 a 24 an. Alors anba URS, nou lobzektif prensipal se pour get sak endividi e aprann plis lo zot sityasyon aktyel e depandan lo zot bezwen, nou pou pli adapte pour rod lanplwa pour zot. Sa bann zenn ou lezot endividi ki pou ganny anrezistre anba URS pou ganny ofer pli bon konsey lo ki mannyer pou ganny en lanplwa. Anba URS sa bann endividi pour resevwar en alawenns par mwan. URS pou konplimant bann progranm re-skilling ek devlopman konpetans ki ganny ofer par Departman Lanplwa.
Departman Soulazman Lapovrete
Pandan sa senk an ki monn vizit bann fanmir dan lakominote, monn realize ki boku fanmir enkor pe ganny difikilte fer de bout zwenn, e pe viv dan dan lakaz delapide. Gouvernman pou reetablir Departman soulazman lapovrete. Gouvernman pou ogmant bidze progranm reparasyon lakaz sorti SR 10 milyon pou vin SR 20 milyon dan bidze 2026 e sa skim pou ganny zere par Departman Lapovrete. E gouvernman pou entrodwir en ‘living wage’. Plis detay lo la dan diskour bidze.
Aboli taks soutenabilite lanvironnman lo bann viziter pour bann pti letablisman touristik
Parey nou ti anonse, apartir le premye Zanvye 2026, Gouvernman pou aboli sa SR 25 taks soutenabilite lanvironnman (Environmental Sustainability Levy) lo bann viziter pour bann pti letablisman touristik afen ki Sesel a vin en destinasyon pli abordab pour bann viziter, e osi ede relev nou lendistri tourizm.
Social security
An liny avek manifesto United Seychelles, a parti le premye Zanvye 2026, laz retret pou desann sorti 65 an pou ariv 63 an. Sa I pou fer ki laz ki nou sitwayen I kalifye pou gany benefis retret anba fon sekite Sosyal pou osi desann pou ariv 63 an. Nou ava osi rapel kin noun fer langazman pou fer benefis retret anba fon sekirite sosyal ariv 10 mil roupi par mwan o pli tar 2029. Nou pou deza komans sa logmantasyon a parti le 1 zanvye, 2026 ler nou pou ogmant sa benefis par 800 roupi par mwan. Laz pou kalifye pou peymanpansyon retret an antye anba fon pansyon sesel pou reste 65 an pou le moman an mezir ki nou pou kontiyen Analiz bann opsyon lenvestisman e kontribisyon ki neseser pou fer sa fon reste finansyerman soutenab.
STC
Mon governman I reste angaze pou fer desann pri lavi. Koman parti sa legzersis nou pou rewar STC dan son totalite pou ki anfen zot a zwe zot rol kit pri komodite de baz afordab pou tou Seselwa. Nou pou napa swa me fer en lanket dan sa nouvo cold store STC ki parey nou konen son pri konstriksyon in double sa ki ki ti gany bidzete. Ozordi I annan bokou kestyon lo son fonksyonnman. 3 semenn pase pros 3 container zoranz ti bezwen gany zete akoz problenm tanperatir dan sa cold store e avantyer 72 ton zonyon lavaler 600 mil roupi ti gany detrir akoz I tin pouri dan sa cold store.
Nouvobanq
Mon osi annan gran plezir pou anonse ki apre plizyer protestayon government in reisi kapab aste sa 22 poursan shares dan Nouvobanq. Sa larzan pou evantyelman gany servi pou soutenir nou fon pansyon.
Lalwa
Parey nou tin promet zot nou pou anmenn en lager asarne kont koripsyon e sa pratik ek nou pa ek nou. Nou pou anmenn tre byento devan lasanble en lalwa lo deklarasyon bann byen ki pou fer li posib ki tou politisyen zot madanm ek zot zanfan zot osi zot pou bezwen deklar zot asset. Nou pou kriminaliz ek nou pa ek nou atraver en nouvo lalwa apele ‘Fair Administrative Act’
En vizyon pour “For the Many, Not the Few”
Nou vizyon i kler. Nou anvi en Sesel ki travay pour tou dimoun—pa zis pour en bann. En Sesel kot prosperite i ganny partaze, kot lazistis i reel, e kot lidership i ekoute e kot Seselwa I santi zot valorize.
Nou pou gouvern avek limilite, avek kouraz, e avek determinasyon. Nou pou servi lepep, pa zis diriz li. E nou pa pou zanmen bliye ki vre pouvwar i reste dan lepep Seselwa.
Linite i primordyal. Pou ki i annan finalite avek TRNUC, mon etablir en komite Linite ki pou ganny dirize par ansyen Prezidan Danny Faure. Sa komite pou zwenn ek komite viktim pou diskit lenplimantasyon bann rekomandasyon TRNUC.
Sa smenn mon osi ekrir Msye Ralph Hoareau, frer defen Gerard Hoareau, pou nou tonm dakor lo plas son frer dan listwar Sesel.
Mon konnen sa ki mon pe propoze i sansib dan nou popilasyon ki politikman tre polarize.
Be nou bezwen vwar sa kouraz dan fon nou leker pou pardonen e obliye.
Se selman dan linite ki nou pou progrese.
Annou leve ansanm. Annou konstrir ansanm. Annou servi ansanm.
Nou bezwen fer li akoz Sesel I Pour Seselwa!
Ki bondye I beni nou pei.
Mersi bokou.